Het project in Gulu gaat door. Begin januari organiseert Cre8 in samenwerking met haar partnerorganisatie Yaden een Cre8-festival. De zes groepsleiders, van het project in augustus, gaan met hun eigen groep een voorstelling maken.

Afgelopen week was ik pennen aan het verzamelen in huis. Ik heb er echt tientallen, zo niet meer. Negentig procent van deze pennen gebruik ik nooit. Ze liggen daar en het worden er alleen maar meer. Ik heb Carina, mijn vriendin en collega dus gevraagd of ze de pennen kan gebruiken. JA!

Verzamel jij met me mee? Het wordt geen grote inzamelingsactie, maar mocht je mij de komende weken nog zien en je hebt ook zo’n pot met ‘volle pennen’ die je nooit gaat gebruiken, geef je ze dan aan mij? Lege schriften en kladblokken zijn ook welkom.

Namens mij, Carina en de kids en leraren in Gulu alvast heel erg bedankt!

De weken zijn niet ‘voorbij gevlogen’, zoals mensen vaak zeggen als ze weer naar huis moeten. Ik heb van iedere dag, elk moment genoten. Ik heb geleefd in het hier en nu. Ik heb nieuwe plekken ontdekt, plekken overgeslagen, ik heb herinneringen, ervaringen bij elkaar geraapt die niemand me meer afneemt.

Ik ben verder gegaan op de zoektocht die meer dan een jaar geleden begon. Een zoektocht die vast nog niet afgelopen is, maar ik weet wel heel zeker dat ik met beide benen op de grond durf te staan. Grond die niemand ooit nog zomaar onder me vandaan trekt – daar zal heel wat voor nodig zijn.

Duiken, yoga, grote en kleine ontdekkingen, elke dag een nieuwe belevenis of gewoon geen, als dat even zo uitkwam. Dealen met wat komt en niet met wat misschien wel komen gaat. Het komende jaar zal ik jullie vast nog wel eens verrassen met beslissingen, ideeën. Waarschijnlijk verras ik mezelf ook. Want hoe leuk reizen in je eentje ook is, ook deze keer was ik weer een klein beetje verbaasd over hoe goed ik het meestal met mezelf kan vinden

Alle duizenden tempeltjes staan richting de bergen. Met allerlei rituelen eren de bewoners van Bali, veelal Hindoe, goden, voorouders en natuur. En ze houden hun demonen tevreden. Alles gaat door elkaar heen. Ik was van de week in een Boeddhistisch klooster, maar ik heb meer beelden en afbeeldingen gezien van de Hindoegod en alle afgeleiden die ze daarvan kennen dan van Boeddha. De gids die ik bij me had, verklaarde dat het niet zoveel uitmaakt: alle geloven zijn immers min of meer hetzelfde?

Duiken tussen demonen
De afgelopen weken vroeg ik me regelmatig af hoe er dan tegen duiken aangekeken wordt. Nu ik ook vandaag weer een goede twee uur onder water vertoefd heb, heb ik het toch maar eens gevraagd: ‘Als de demonen in de zee leven, ben ik dan onrein als ik boven kom?’

Mijn duikgids moest wel een beetje lachen. Nee, natuurlijk niet. Hij snapte de vraag wel meteen. Dat we zwemmen tussen de doden en demonen is misschien een raar idee, maar dat is geen probleem. Een bezoekje aan de doden, dat is juist goed voor de verstandhouden tussen nu en daar, zo probeerde hij uit te leggen. Hij gelooft in ieder geval dat zijn voorouders het wel gezellig vinden dat hij af en toe langskomt.

Kolonialisme, volgens hem de redder van zijn land. Ik wist even niet wat ik moest zeggen. De mensen van Bali staan bekend om hun zachtaardigheid en hun goedheid, maar ik wist niet of hij dit nu echt meende. De meeste mensen die in een land wonen dat ooit onderdeel is geweest van een kolonie zijn daar niet echt positief over.

Maar deze man bekijkt het zo: “Zonder kolonialisme hadden we hier geen, thee, geen koffie, geen kruiden, we hadden geen scholen en geen ziekenhuizen. Mijn regering kan niets. Wij hadden niets gekund als de Nederlanders en anderen het ons niet hadden geleerd. Daarom ben ik blij dat we een kolonie waren, van Nederland, maar ook van Japan. We moeten onze kennis in ons eilandenland van ver halen en iedereen die het komt brengen, ook nu nog, moeten we koesteren.”

Langzaam begreep ik dat hij het wel meende. Dit was voor mij een nieuwe kijk op de geschiedenis. De man vergeleek zijn land met Vietnam, wat volgens hem een ongeordend, lelijk, afthans en arme bende is. Ik heb hem maar niet gevraagd hoe hij daarbij komt, het is er inderdaad arm en ongeordend, maar lelijk en een chaos… hoogstens op straat in de grote stad. Het verschil weet hij aan de Hollanders, de monoloog bleef maar doorgaan: ‘Ik ben blij dat ze ons hebben gekozen, ze hadden ook Vietnam kunnen kiezen, dan waren we nu slechter af geweest. Nu hebben we iets wat we kunnen doorgeven aan de volgende generatie. Ik leer mijn zoon dat hij zuinig moet zijn op de natuur, omdat dat is waar de toeristen voor komen, zijn inkomsten voor later. Ik leer hem ook dat hij echt heel voorzichtig moet zijn met en aardig voor iedereen die uit het buitenland komt. Zijn werk zal in het toerisme liggen, want ik wil niet dat hij vuilnisman wordt. Hij moet naar school, talen leren, zorgen dat hij aardig is en toeristen het naar hun zin maakt. Als we veel toeristen hebben, krijgen we geld van de regering voor goede wegen, goed transport, goede veerboten, goede scholing, vanaf 2015 gratis voor de Balinezen, en goede faciliteiten. Toeristen moeten blijven komen, dan zal het ook de volgende generatie heel goed vergaan.’

Aha, ok… ik zit nog steeds sprakeloos naast hem. Wat een positieve kijk op het leven.

Twee parkeerwachters in Lovina

De hele dag stelt de man vragen over Nederland. De meeste gaan me makkelijk af. Hoeveel inwoners heeft Nederland, hoeveel zijn er werkloos, wat doe jij, waar woon je, heb je huisdieren, zijn de Europeanen in december twee maanden vrij of in juli? Het wordt pas echt ingewikkeld als het over auto’s gaat. Of eigenlijk over parkeren.

Hij vraagt mij of we ook geld moeten betalen in Nederland als we willen parkeren. Ik leg hem uit dat we daar machines voor hebben. Vijf minuten zegt hij niets. Hij probeert het nog eens, die mannetjes, dat zijn machines? Ja, je voert je kenteken in, betaalt voor de tijd die je wilt staan, je pakt het bonnetje, legt het achter je raam en dan komt er iemand met een scanner controleren of je wel betaald hebt.

Hij begrijpt er niets van. Het hele concept van een parkeerautomaat is niet uit te leggen. Een mannetje, wat is daar mis mee? Want nu moet je betalen bij een machine, die niet weet hoe lang je er staat en niet op je auto let en dan gaat er iemand jou controleren of je wel betaald hebt? Hij kijkt me heel moeilijk aan en zegt dat de mannetjes beter het geld en de controle kunnen doen, dan heb je zo’n automaat niet nodig. Veiliger, makkelijker, minder omslachtig, zie je hem denken.

Als ik hem dan ook nog vertel dat parkeren in de binnenstad van Utrecht bijna vier euro per uur kost, schudt hij alleen nog maar zijn hoofd…

Natuurlijk willen ze vanalles aan me verkopen. Maar daar ben ik ook reiziger voor, toerist eigenlijk. Één keer nee volstaat alleen wel, in tegenstelling tot wat ik vaak meemaak als ik reis. Heerlijk.

Volgens mij is de grondslag van deze levensstijl het Hindoeisme. Het zijn een beetje de retrievers van de wereld, ze doen graag goed, aardig en behulpzaam, omdat ze weten dat je dan aardig tegen hen bent. En het levert hen een betere plek op in een volgend leven. Tenminste, dat was de verklaring van de duikgids op de boot, zelf ook Hindoe.

Hier in Lovina moest ik vanmiddag even wennen. Na vier keer de verkeerde kant op te zijn gestuurd, bedacht ik me dat deze mensen misschien wel veel minder Engels verstaan dan ik tot nu toe gewend was. En om aardig te zijn geen ‘nee, ik weet niet’ durven te zeggen. Iets wat ik ook ken uit Thailand, Cambodja, Vietnam en veel Afrikaanse landen. Tijd om me aan te passen.

Nu vraag ik dus de weg in het Bahasa Indonesia: bagaimana saya sampai ke…? Of vraag ik eerst maar in mijn steenkolen-Indonesisch of ze ‘bahasa Inggris’ spreken. En zo word ik langzaam van toerist weer reiziger… geen dag te vroeg!

Een kwartier geleden zijn we binnengekomen in de massagesalon waar we ook gister onze voetreflexmassage hadden. Vol goede moed kwamen we binnen. Boven aangekomen, kleren uit, liggen. We kijken elkaar aan. Mannen!? Oh, ok, nou goed dan. We zijn toch met zijn tweeën.

‘San, heb jij je bh nog aan?’, vraag ik toch maar even.
‘Nee’, zegt ze. Haar masseur ligt helemaal krom van het lachen. Dát had ie dus verstaan. B-H. Te internationaal. Wij ook, krom van het lachen. Wie verwacht er nu een masseur die Nederlands verstaat? En nee, de bh hoeft niet aan, ze leggen er gewoon een kleedje overheen, maken beide masseurs duidelijk. Geen gekke bedoelingen, ze zijn gewoon niet zo preuts hier. We willen nog tien dingen tegen elkaar zeggen, maar durven niet meer, straks verstaat ie wel meer woorden… Woorden als happy end of homo zijn waarschijnlijk ook te internationaal.

De massage gaat verder, een uur lang vragen, antwoorden tussendoor. Een masseur die de lolbroek uithangt, behandelt Sandrien. Die van mij glimlacht er schaapachtig bij. Hij lacht wel mee, dat doe ik immers ook. Na een uur lopen we stuiterend naar buiten. Misschien niet het idee van de massage, maar wel toch een goed einde voor San, want die rolde na het kraken van haar rug alle kanten op van het lachen – met tranen in haar ogen.

De komende dagen ga ik even heerlijk chillen, eerst nog met roomie Sandrien in een fijn hotel in Kuta, daarna vertrek ik naar het noorden voor een paar dagen en vandaaruit kijk ik nog wat ik verder allemaal ga doen en in welke volgorde. Twee weken de tijd en ze zullen vast omvliegen, maar ik heb geen haast…